Κορέστεια, ύμνος στην πλίνθινη - λαϊκή αρχιτεκτονική

Του ΚΩΣΤΑ ΣΤΕΦ. ΤΣΙΠΗΡΑ, μηχ. Βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής-δρ. χωροταξίας, Διευθυντή σύνταξης του περιοδικού ΟΙΚΟΔΟΜΕΙΝ, συνιδρυτή του Σ.ΟΛ.ΑΡ.-Συλλόγου Ολιστικής Αρχιτεκτονικής, www.tsipiras.gr

Στα Κορέστεια πρωτοήλθα, στις αρχές της δεκαετίας του ’70.

Νεαρός φοιτητής της Πολυτεχνικής του Α.Π.Θ., αλλά και μέλος του αγαπημένου μου ΣΕΟ-Συλλόγου Ελλήνων Ορειβατών Θεσσαλονίκης, είχα την ευκαιρία, σε μια εποχή που ο χειμερινός τουρισμός ήταν πρακτικά ανύπαρκτος, να γνωρίσω περπατώντας το υπέροχο Βίτσι, αλλά και τα μοναδικής αρχιτεκτονικής Κορέστεια.

Έναν οικισμό που θυμίζει κινηματογραφικό σκηνικό, που έχει εγκαταλειφτεί πριν από πολλά χρόνια., που βουλιάζει στην απόλυτη σιγή του έγχρωμου και ακατοίκητου πλίνθου, και στην μοναξιά, ενός ναρκωμένου αγροτικού τοπίου , που μάταια θα αναζητά τους ανθρώπους που το δημιούργησαν. Μέσα στην εκκωφαντική σιωπή , του ακριτικού τόπου, μπορεί ο σύγχρονος άνθρωπος, που δεν θέλγεται από τον ψεύτικο μαζικό τουρισμό, αλλά αναζητεί μέσα από την περιήγηση τις ρίζες του, και το νόημα της ύπαρξης του, να ανακαλύψει βαθύτερα νοήματα , αλλά και τέχνες και τεχνικές χαμένες στον χρόνο. Τα σπίτια, των Κορεστείων, που χρονολογούνται από τις αρχές του περασμένου αιώνα, είναι ένα καλό παράδειγμα λαικής αρχιτεκτονικής, με βάση τους πλίνθους, τον πηλό και το άχυρο.

Μόνο στη θεμελίωσή τους χρησιμοποιήθηκε λιθοδομή, στην οποία στηρίζονταν οι πλίνθοι για να γίνει πιο στέρεο το κτίσμα. Τα τούβλα που χρησιμοποιήθηκαν για την οικοδόμησή τους είναι ανεπίχριστα, άψητα και ωμά. Αποτελούνται, δε, από λάσπη και άχυρα που χύθηκαν επί τόπου, σε απλό καλούπι, που ξεράθηκε στον ήλιο. Οι στέγες σκεπάζονταν με ξύλα, καλάμια και κεραμίδια, που είναι και αυτά φτιαγμένα από λάσπη . Όλα, σχεδόν, τα κτίσματα κοιτάζουν προς μία κατεύθυνση, την ευεργετική για το δριμύ κλίμα της περιοχής, νότια πλευρά. Δεν υπάρχει, επίσης, κανένα άνοιγμα στη βορινή πλευρά των κτιρίων !.

Ότι καλύτερο, δηλαδή, από πλευράς βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής .Γιατί αυξάνοντας τις επιφάνειες που βρίσκονται στον νότο, και μειώνοντας τα ανοίγματα στον βορρά, μεγιστοποιούμε τα ηλιακά κέρδη, και μειώνουμε τις θερμικές απώλειες των κτιρίων.

Ο Alberti ορίζει την Αρχιτεκτονική, σαν εκείνη τη νοητική σύλληψη που οδηγεί τη ζωή και την εξέλιξη των ανθρώπινων κοινωνιών, στο να εναρμονιστούν όσο το δυνατόν καλύτερα και πληρέστερα με τα κριτήρια: "necessitas, commoditas και voluptas".

Η "αναγκαιότητα - necessitas", ορίζεται σαν η εναρμόνιση της κατασκευής με τους νόμους της φυσικής και της μηχανικής.

Η "άνεση - commoditas", εκφράζεται από την κάλυψη της, μιας, μέσης κοινωνικής ανάγκης και

Η "Θελκτικότητα - voluptas", ορίζεται σαν η ικανότητα της αρχιτεκτονικής να εκφράζει, με τα δικά της μέσα, μια ποιητική του δομημένου χώρου, που προέρχεται από την εσωτερική ευχαρίστηση της έκφρασης του συναισθήματος της ομορφιάς.

Φυσικά και υπάρχουν πολλοί και διαφορετικοί, πολλές φορές, μεταξύ τους τρόποι προσέγγισης της αρχιτεκτονικής σύλληψης. Και στα Κορέστεια , μπορούμε να έχουμε μια απλοική αλλά έντιμη , πρώιμη μορφή βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής, που όμως, καλύπτει απόλυτα και την αναγκαιότητα, και την άνεση, και την θελκτικότητα.

Αλλά και από πλευράς οικολογικής δόμησης ! Γιατί όλα τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν είναι οικολογικά, μη-τοξικά και μη-καρκινογόνα, και άρα φιλικά προς τον άνθρωπο και το περιβάλλον! Και επίσης για την παραγωγή τους, δεν χρησιμοποιήθηκαν τεράστιες ποσότητες ενέργειας, και για την μεταφορά τους δεν δαπανήθηκαν ορυκτά καύσιμα.

Ήταν υλικά που υπήρχαν μέσα, δίπλα, παραδίπλα, από τον οικισμό.

Για συνειδητοποιείστε το τι συμβαίνει με τα σπίτια που φτιάχνονται σήμερα,..

Η εξάπλωση του γνωστού sick building syndrome (σύνδρομο των άρρωστων κτηρίων) και η διαπίστωση της σχέσης που υπάρχει ανάμεσα στην παρουσία υλικών πιθανώς βλαβερών για την υγεία του ανθρώπου στους χώρους κατοικίας και στην εμφάνιση παθολογικών καταστάσεων στους κατοίκους ενός κτιρίου , (αναφέρουμε την περίπτωση του αμιάντου για τον οποίο διαπιστώθηκε πλήρως ότι είναι καρκινογόνος), είναι το καμπανάκι του κινδύνου για μια κατασκευαστική τεχνολογία η οποία έσκυψε περισσότερο στα ζητήματα της παραγωγής, ξεχνώντας τον τελικό σκοπό των εργασιών της, την ανθρώπινη άνεση, και υγεία.
Για την επαναφορά αυτού του στόχου, αρχικά στη Γερμανία και στη συνέχεια σιγά - σιγά στον υπόλοιπο δυτικό κόσμο, ενισχύεται και παγιώνεται μια "βιοοικολογική" προσέγγιση στην οικοδομική, που έχει σκοπό να καταγγέλλει τις στρεβλώσεις μιας μελέτης εξαιρετικά στραμμένης προς την κοινωνία της κατανάλωσης και του εύκολου κέρδους, market - oriented και να προτείνει εναλλακτικές οδούς
Οι αρχικές αιτίες ενός μεγάλου μέρους των παθολογικών φαινομένων (αλλεργικές εκδηλώσεις, πονοκέφαλοι, δυσχέρεια συγκέντρωσης, εκνευρισμός κ.λ.π.) που προσβάλλουν τους χρήστες του σύγχρονου κτηρίου, υπάρχουν πράγματι στα ίδια τα υλικά κατασκευής, είτε λόγω της εσωτερικής τους σύνθεσης είτε λόγω των διαδικασιών παραγωγής τους είτε λόγω της τελικής επεξεργασίας (φινιρίσματα) στην οποία υποβάλλονται.

Και στα Κορέστεια δεν υπάρχει ούτε ένα υλικό τοξικό , ούτε για δείγμα !

Τέλος , οσύγχρονος άνθρωπος περιστοιχίζεται από πλήθος ηλεκτρικών συσκευών και από αγωγούς μεταφοράς ρεύματος. Είναι όλα αυτά τα "θαύματα της επιστήμης" ακίνδυνα για τη δημόσια υγεία; Ή μήπως τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία που εκπέμπουν αποτελούν έναν "αόρατο εχθρό" επιβουλόμενα τον "αφέντη τους";

Το ζήτημα της επιδράσεως των ηλεκτρομαγνητικών πεδίων στον ανθρώπινο οργανισμό αποτελεί σήμερα έναν τομέα ερεύνης σχετικά νέο, αφού μόνον κατά την τελευταία 15ετία μπορεί κανείς να ομιλήσει περί συντεταγμένων προσπαθειών, ενώ ακόμη και σήμερα ορισμένοι "πιονιέροι" της επιστήμης προσπαθούν αν ξετυλίξουν τον "μίτο της Αριάδνης". Οι "εμβρυϊκές" ερευνητικές προσπάθειες - οι οποίες επικεντρώθηκαν κυρίως στα ηλεκτρομαγνητικά πεδία χαμηλής συχνότητας, συνυφασμένα με γραμμές μεταφοράς ρεύματος υψηλής τάσεως - δεν μπορούν να θεωρηθούν ως παρέχουσες αποτελέσματα καταληκτικά. Ωστόσο, καταδεικνύουν ότι "κάτι τρέχει" και δημιουργούν στους επιστήμονες βάσιμες ανησυχίες, κυρίως σε ότι αφορά την αυξημένη συχνότητα εμφανίσεως μορφών καρκίνου (κυρίως λευχαιμίας). Το ίδιο ισχύει και με τα γεωμαγνητικά πεδία της Γής, το δίκτυο των γραμμών Χάρτμαν, την ύπαρξη του επικίνδυνου ραδονίου, κλπ.

Και στα Κορέστεια, οικισμός που έχει πολλά ακόμη να μας διδάξει, τόπος υπέροχος, που περιβάλλεται από μία φύση εκπληκτική, ηλεκτρομαγνητικές ακτινοβολίες δεν υπάρχουν!

Γεωμαγνητικές; Ειλικρινά , δεν ξέρω, γιατί απαιτούνται μετρήσεις.

Πριν από πολλά χρόνια ένας γνωστός μουσικοσυνθέτης , μου είχε ζητήσει να του σχεδιάσω το σπίτι του, σε ένα χωριό , το οποίο και επισκέφτηκα παρουσία του ιδιοκτήτη, πολύ κοντά στην Έδεσσα, σε ένα εξ ίσου καταπληκτικό τοπίο, στην καρδιά ενός δάσους, με εξαίσιο προσανατολισμό προς τον νότο, σπίτια πλίνθινα , κλπ.

Ο τόπος ήταν πράγματι καταπληκτικός , και ήμουν σίγουρος ότι θα προέκυπτε το τέλειο βιοκλιματικό σπίτι. Ο ιδιοκτήτης ήταν ενθουσιασμένος.

Ετοιμαστήκαμε, αφού ολοκλήρωσα μια σειρά από μετρήσεις για την θέση του ήλιου, το τοποκλίμα, και την γεωακτινοβολία, να φύγουμε από τον υπέροχο αυτόν τόπο, που ας σημειωθεί είχε και τρεχούμενα νερά !, ώσπου, στο πουθενά !, εμφανίζεται ένας γεράκος πάνω σε ένα μουλάρι.

Πιάνουμε συζήτηση.

<< Όλα καλά, στο χωριό σου, μπάρμπα;>>, τον ρωτάω.

<<Όλα καλά, μόνο που πεθαίνουν πολλοί χωρίς λόγο>>, μου απαντάει!

Τρελάθηκα ,όπως καταλαβαίνετε και εγώ και ο ιδιοκτήτης, και αυτή η συνάντηση έγινε , ακριβώς λίγο πρίν μπούμε στα αυτοκίνητα μας, και ξεκινήσουμε, σίγουροι, ότι όλα είναι καλά, το μακρινό ταξείδι, του …., του σχεδιασμού, ενός ακόμη θαυμάσιου οικολογικού κτιρίου.

Δεν ήθελα και πολύ να ψάξω , να βρώ τι συνέβαινε.

Και αυτό που συνέβαινε, ήταν ένα ανοικτό, και εγκαταλελειμμένο ορυχείο αμιάντου, που βρισκόταν μερικά χιλιόμετρα ανάντη του χωριού, κρυμμένο μέσα στο δάσος, και του οποίου, την επίδραση στην υγεία και στην ζωή τους αγνοούσαν, και φυσικά πλήρωναν, οι κάτοικοι της περιοχής του Βουλκογιάνοβου, έτσι λέγεται η τοποθεσία, έτσι, για να μην νομίζετε ότι υπερβάλλω, ή, ότι έχω κάτι να σας κρύψω,…

Φυσικά, συμβούλεψα τον ιδιοκτήτη, να μην φτιάξει ποτέ σπίτι στον τόπο αυτόν, όπως το ίδιο συμβουλεύω τον οιοδήποτε πολίτη να ψάχνει πίσω από το ωραίο, το ωραιότερο, αλλά και το χειρότερο…

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Σ.ΟΛ.ΑΡ. 6/11/2013
Περισσότερα...

27-28-4-2013
ΗΜΕΡΙΔΑ ΟΛΙΣΤΙΚΗΣ
ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ
Get more Joomla!® Templates and Joomla!® Forms From Crosstec